Bezpieczeństwo na stoku

Podobnie jak uczestnicy ruchu drogowego muszą przestrzegać przepisów drogowych i zachowywać się w sposób niestwarzający zagrożenia na drodze, tak również narciarze i snowboardziści muszą dbać o bezpieczeństwo swoje i innych. Nie jest to łatwe ze względu na brawurę, dużą prędkość i często niewystarczające umiejętności osób korzystających ze stoku. Jak zachować bezpieczeństwo podczas jazdy na nartach i co robić, gdy dojdzie do wypadku na stoku?

Czy jazda na nartach jest niebezpieczna?

Narciarstwo i snowboard dostarczają wielu emocji, ale adrenalina zazwyczaj kroczy pod rękę z ryzykiem. Niestety jazda na nartach to dość kontuzjogenny sport, szczególnie jeśli narciarz jest źle przygotowany i nie zachowuje podstawowych zasad bezpieczeństwa. W połowie marca 2025 roku Grupa Beskidzka GOPR podała, że tylko podczas ferii ratownicy interweniowali ponad 1000 razy. Niebezpiecznych incydentów było zapewne więcej, ponieważ w Beskidach szusowano od grudnia, a sezon skończył się dopiero w ostatni weekend marca. Z kolei kilka lat wcześniej, w sezonie 2018-2019 GOPR Beskidy podjął 1766 akcji ratowniczych na terenach narciarskich, z czego większość dotyczyła narciarzy (1323) i rzadziej snowboardzistów (392)*.

*Źródło: Oficjalny profil na Facebooku GOPR Beskidy

Najczęstsze rodzaje urazów na nartach

Według badania z 2018 opublikowanego przez specjalistów z Uniwersytetu Vermontu urazom narciarskim najczęściej ulegają młodzi ludzie (25-35 lat) płci męskiej. W analizie przypadków uwzględniono badania epidemiologiczne z lat 1985-2018 przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych, Szkocji, Austrii, Finlandii i Norwegii. Badania dotyczyły kontuzji w narciarstwie zjazdowym, w tym urazów:

• kończyn dolnych,
• kończyn górnych,
• głowy i szyi,
• kręgosłupa,
• klatki piersiowej i brzucha.

Spośród wymienionych miejsc urazów najwięcej obrażeń dotyczyło kończyn dolnych, a szczególnie kolana i podudzia oraz kończyn górnych (ramienia i dłoni z nadgarstkiem). Do najczęstszych urazów narciarskich należały:

• skręcenie / naciągnięcie więzadła kolana,
• zerwanie więzadła krzyżowego przedniego (ACL) lub pobocznego piszczelowego (MCL),
• skręcenie nadgarstka i dłoni,
• złamanie nadgarstka,
• urazy kciuka,
• otwarte rany głowy i twarzy,
• zamknięte urazy czaszkowo-mózgowe,
• zwichnięcie barku,
• złamanie kości piszczelowej.

Dlaczego dochodzi do wypadków na stokach?

Większość wypadków na stokach kończy się typowymi urazami ortopedycznymi, takimi jak skręcenia, zwichnięcia i złamania. Najczęściej są one skutkiem upadku na śnieg, jednak ten musi być czymś spowodowany. Przyczyny mogą być różne, przy czym do typowych należą:

• brawura i nadmierna prędkość,
• korzystanie z tras nieadekwatnych do umiejętności,
• jazda na nartach pod wpływem alkoholu,
• jazda poza przygotowanymi trasami,
• zmęczenie i brak uwagi,
• korzystanie z nieodpowiedniego sprzętu,
• źle przygotowana trasa (np. muldy, wystające kamienie).

Niestety zdarzają się również wypadki śmiertelne, które zwykle są skutkiem zderzenia z przeszkodą (np. armatką śnieżną, ratrakiem, innym narciarzem). Tragiczne zdarzenie może być spowodowane nadmierną prędkością lub korzystaniem z nieprzygotowanych tras.

Jak dbać o bezpieczeństwo na stoku?

W celu zwiększenia bezpieczeństwa na stokach Międzynarodowa Federacja Narciarska i Snowboardowa (FIS) opracowała Dekalog Narciarski. Jest to zbiór zasad, których powinni przestrzegać narciarze i snowboardziści na całym świecie, niezależnie od stopnia trudności trasy czy obłożenia stoku. Choć kodeks narciarski nie jest nawet w części tak obszerny jak kodeks drogowy, to warto mieć do niego równie poważny stosunek.

Dekalog dla narciarzy i snowboardzistów

1. Zachowaj rozwagę

Każdy narciarz i snowboardzista powinien zachowywać się w taki sposób, aby nie stanowić zagrożenia i nie wyrządzać szkód innym osobom.

2. Kontroluj sposób jazdy i prędkość

Każdy narciarz i snowboardzista powinien kontrolować sposób jazdy. Należy dostosować prędkość i styl jazdy do swoich umiejętności, rodzaju i stanu trasy, warunków pogodowych oraz natężenia ruchu.

3. Wybierz bezpieczny tor jazdy

Narciarz lub snowboardzista jadący z tyłu musi wybrać taki kierunek jazdy, aby nie stanowić zagrożenia dla osób znajdującym się przed nim.

4. Wyprzedzaj z głową

Narciarz lub snowboardzista może wyprzedzać z góry i z dołu, z prawej i z lewej strony pod warunkiem, że zapewni odpowiednią ilość miejsca wyprzedzanej osobie na wykonanie przez nią wszelkich planowanych lub nieplanowanych manewrów.

5. Zachowaj ostrożność przy włączeniu się do ruchu

Narciarz lub snowboardzista, który wjeżdża na drogę zjazdu, wznawia ruch po zatrzymaniu się lub porusza się w górę stoku, musi spojrzeć w górę i w dół stoku, aby upewnić się, że może to zrobić bezpiecznie, nie stanowiąc zagrożenia dla siebie i innych.

6. Unikaj zatrzymywania się bez potrzeby

Narciarz lub snowboardzista powinien unikać zatrzymywania się na trasie zjazdu, szczególnie w miejscach zwężeń i o ograniczonej widoczności. W razie upadku w miejscu stanowiącym zagrożenie narciarz lub snowboardzista musi niezwłocznie usunąć się z toru jazdy.

7. Trzymaj się brzegu trasy podczas wchodzenia i schodzenia

Narciarz lub snowboardzista, który idzie pieszo w górę lub w dół stoku, powinien poruszać się wyłącznie brzegiem trasy.

8. Przestrzegaj znaków narciarskich

Każdy narciarz i snowboardzista powinien przestrzegać znaków narciarskich i oznaczeń tras.

9. Udzielaj pomocy ofiarom wypadków

W razie wypadku każdy narciarz i snowboardzista powinien udzielić pomocy poszkodowanym.

10. Współpracuj w razie wypadku na stoku

Każdy narciarz i snowboardzista, który znajduje się na miejscu wypadku (świadek, poszkodowany, sprawca), musi podać swoje dane osobowe.

Oprócz powyższych zasad odpowiedzialny narciarz czy snowboardzista stosuje również zasadę ograniczonego zaufania wobec innych osób korzystających ze stoku. Należy zakładać, że inni mogą popełniać błędy, co wiąże się z zachowaniem podwyższonej ostrożności i gotowości do szybkiej reakcji w celu uniknięcia zagrożenia.

Co robić w razie wypadku na stoku?

Narciarz lub snowboardzista, który uległ wypadkowi na stoku, powinien w pierwszej kolejności ocenić sytuację. Ból, problemy z poruszaniem kończyną czy inne objawy mogą zostać stłumione przez działanie adrenaliny, dlatego na wszelki wypadek lepiej poprosić o pomoc innego użytkownika stoku. Zawsze należy mieć przy sobie naładowany telefon, aby móc w razie potrzeby zadzwonić na ogólny numer alarmowy lub na numer alarmowy GOPR. Warto również powiadomić stację narciarską o zaistniałym zdarzeniu. Należy też unikać zbędnego poruszania się, ponieważ w przypadku urazów nieodpowiedni ruch może pogorszyć sytuację.

Jak powinien zareagować świadek wypadku na stoku?

Osoby będące świadkiem lub sprawcą wypadku na stoku mają obowiązek udzielenia pomocy poszkodowanemu. Najpierw należy zabezpieczyć miejsce wypadku, wbijając dwie skrzyżowane narty w odległości 5-10 metrów od miejsca zdarzenia. Następnie należy ocenić stan poszkodowanego. W razie braku reakcji należy niezwłocznie przystąpić do udzielenia pierwszej pomocy. Jeżeli poszkodowany jest przytomny, wówczas należy go okryć w celu ochrony przed hipotermią, a następnie zadzwonić na numer alarmowy. Zazwyczaj na stoku nie jesteśmy sami, dlatego jedna osoba może dzwonić po pomoc, inna zabezpieczać miejsce wypadku, a trzecia w tym czasie może oceniać stan poszkodowanego.

 

Numer alarmowy ogólny: 112

Numer alarmowy Pogotowia Ratunkowego: 999

Numer alarmowy GOPR: 985 lub 601 100 300

 

Bezpieczeństwo na stoku a przepisy

Zgodnie z Ustawą z 18 sierpnia 2011 r. o bezpieczeństwie i ratownictwie w górach i na zorganizowanych terenach narciarskich (Dz. U. z 2023 r. poz. 1154) jazda na nartach lub snowboardzie na zorganizowanym terenie narciarskim w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego jest niedozwolona. Stan nietrzeźwości zachodzi wówczas, gdy zawartość alkoholu we krwi przekracza 0,5 promila (albo zawartość alkoholu w 1 dm³ wydychanego powietrza przekracza 0,25 mg). Warto jednak zachować całkowitą trzeźwość, ponieważ już niewielka ilość alkoholu wpływa na percepcję i koordynację ruchów. Przypominamy również, że osoby do ukończenia 16. roku życia muszą jeździć w kasku. Osoby dorosłe nie mają takiego obowiązku, jednak warto zadbać o ochronę głowy, ponieważ zamknięte urazy czaszkowo-mózgowe (wstrząśnienie i stłuczenie mózgu) należą do najczęstszych urazów na stokach narciarskich.